Class 7 Sanskrit Chapter 12, वीराङ्गना पन्नाधाया, from NCERT Deepakam (दीपकम्), tells the 16th-century story of Panna Dhai of Mewar, who sacrificed her own son Chandan to save the young prince Udai Singh from Banvir.
Class 7 Sanskrit Chapter 12 (वीराङ्गना पन्नाधाया): पाठ-सार और मुख्य बिंदु
घटना महाराणा सङ्ग्रामसिंह के पुत्र विक्रमादित्य और उदयसिंह थे। पृथ्वीराज का पुत्र बनवीर छल से विक्रमादित्य को मारकर मेवाड़ पर शासन करता है और फिर रात में उदयसिंह को मारने का षड्यन्त्र रचता है। यह जानकर पन्नाधाया उदयसिंह के बिस्तर पर अपने पुत्र चन्दन को सुला देती है और बनवीर चन्दन को उदयसिंह समझकर मार डालता है।
परिणाम और सीख ‘व्यक्तिहितं न, राष्ट्रहितम् एव श्रेष्ठम्’। बाद में उदयसिंह बनवीर को मारकर मेवाड़ का राजा बना और उसका पुत्र महाराणा प्रताप हुआ—‘यदि पन्नाधाया नाभविष्यत् तर्हि कुतो राणाप्रतापः’। पाठ में लङ् लकार (अपठत्, अपठताम्, अपठन्) के रूप भी हैं।
Chapter 12 Exercises (वयम् अभ्यासं कुर्मः)
- एक पद में उत्तर: उदयसिंहः कस्य पुत्रः? बनवीरः कं मारयितुं कुतन्त्रम् अरचयत्? कालान्तरे कः मेवाडस्य राजा अभवत्?
- पूर्ण वाक्य में उत्तर: बनवीरस्य कुतन्त्रं ज्ञात्वा पन्नाधाया किम् अकरोत्? पन्नाधायायाः बलिदानं किं शिक्षयति?
- लङ् लकार के रूपों से रिक्त स्थान
Read Class 7 Sanskrit Chapter 12 PDF Online
More Chapters
- Previous: Chapter 11: द्वीपेषु रम्यः द्वीपोऽण्डमानः
- Next: Chapter 13: वर्णमात्रा-परिचयः
- All Sanskrit chapters and the other Class 7 books: Class 7 NCERT books 2026-27
FAQ
पन्नाधाया ने उदयसिंह की रक्षा कैसे की?
उन्होंने उदयसिंह के शयन-स्थान पर अपने पुत्र चन्दन को सुला दिया। बनवीर ने चन्दन को उदयसिंह समझकर मार दिया और उदयसिंह बच गए।
पन्नाधाया का बलिदान हमें क्या सिखाता है?
पाठ के अनुसार यह बलिदान शौर्य, राष्ट्रभक्ति, कर्तव्यनिष्ठा, त्याग और विवेक सिखाता है—व्यक्तिगत हित से बड़ा राष्ट्रहित है।
Updated 2026–27 NCERT Class 7 Books & Chapter-Wise PDFs
Looking for all chapters and the latest 2026–27 NCF NCERT textbooks for Class 7? Open any chapter below to download its official PDF or read our Read Online & Notes study guide, or visit the complete NCERT Class 7 Books PDF (2026–27 Main Page) for all subjects or All NCERT Books PDF (Class 1 to 12).
Class 7 English Book: Poorvi 5 chapters
Class 7 Hindi Book: Malhar 10 chapters
- Chapter 1: मैथिलीशरण गुप्त – माँ, कह एक कहानी — Read Online & Notes
- Chapter 2: तीन बुद्धिमान — Read Online & Notes
- Chapter 3: अयोध्यासिंह उपाध्याय ‘हरिऔध’ – फूल और काँटा — Read Online & Notes
- Chapter 4: अनुपम मिश्र – पानी रे पानी — Read Online & Notes
- Chapter 5: स्वयं प्रकाश – नहीं होना बीमार — Read Online & Notes
- Chapter 6: गिरिधर कविराय – गिरिधर कविराय की कुंडलिया — Read Online & Notes
- Chapter 7: मुकुटधर पाण्डेय – वर्षा-बहार — Read Online & Notes
- Chapter 8: विद्यार्थियों द्वारा – बिरजू महाराज से साक्षात्कार — Read Online & Notes
- Chapter 9: आरसी प्रसाद सिंह – चिड़िया — Read Online & Notes
- Chapter 10: मीरा – मीरा के पद — Read Online & Notes