Class 7 Sanskrit Chapter 6, क्रीडाम वयं श्लोकान्त्याक्षरीम्, from NCERT Deepakam (दीपकम्), turns ten shlokas on the value of learning into a rainy-day game of shloka antakshari between two teams, ‘ज्ञानमाला’ and ‘रत्नमाला’.
Class 7 Sanskrit Chapter 6 (क्रीडाम वयं श्लोकान्त्याक्षरीम्): पाठ-सार और मुख्य बिंदु
खेल का नियम एक गण का सदस्य पद्य गाता है; उसके अन्तिम व्यञ्जन से दूसरे गण का सदस्य नया श्लोक गाता है। ज्ञानमाला गण ‘र्’ से आरम्भ करता है—‘रूपयौवनसम्पन्ना विशालकुलसम्भवाः। विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इव किंशुकाः॥’
श्लोकों का भाव विद्या के बिना रूप और ऊँचा कुल गन्धहीन पलाश जैसा है; बुद्धिमानों का समय काव्य-शास्त्र में, मूर्खों का व्यसन, निद्रा और कलह में जाता है; दुष्ट की विद्या विवाद, धन मद और शक्ति पीड़ा के लिए, सज्जन की ज्ञान, दान और रक्षा के लिए होती है; ‘शनैः पन्थाः शनैः कन्था…’ और ‘न चोरहार्यं न च राजहार्यं… विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्’।
Chapter 6 Exercises (वयम् अभ्यासं कुर्मः)
- एक पद में उत्तर: धीमतां कालः कथं गच्छति? चन्द्रः केषां भूषणम् अस्ति? सर्वधनप्रधानं किम्?
- पूर्ण वाक्य में उत्तर: कीदृशाः मनुष्याः भुवि भारभूताः भवन्ति? शनैः शनैः कानि साधनीयानि?
- श्लोकांशों का मिलान (स्तम्भ क और ख)
Read Class 7 Sanskrit Chapter 6 PDF Online
More Chapters
- Previous: Chapter 5: सेवा हि परमो धर्मः
- Next: Chapter 7: ईशावास्यम् इदं सर्वम्
- All Sanskrit chapters and the other Class 7 books: Class 7 NCERT books 2026-27
FAQ
श्लोकान्त्याक्षरी कैसे खेली जाती है?
दो गण बनते हैं। एक गण के श्लोक के अन्तिम व्यञ्जन से दूसरा गण अपना श्लोक शुरू करता है और खेल इसी क्रम में चलता है।
‘विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्’ क्यों कहा गया है?
क्योंकि विद्या को न चोर चुरा सकता है, न राजा छीन सकता है, न भाई बाँट सकते हैं, न यह बोझ है, और खर्च करने पर यह बढ़ती ही है।
Updated 2026–27 NCERT Class 7 Books & Chapter-Wise PDFs
Looking for all chapters and the latest 2026–27 NCF NCERT textbooks for Class 7? Open any chapter below to download its official PDF or read our Read Online & Notes study guide, or visit the complete NCERT Class 7 Books PDF (2026–27 Main Page) for all subjects or All NCERT Books PDF (Class 1 to 12).
Class 7 English Book: Poorvi 5 chapters
Class 7 Hindi Book: Malhar 10 chapters
- Chapter 1: मैथिलीशरण गुप्त – माँ, कह एक कहानी — Read Online & Notes
- Chapter 2: तीन बुद्धिमान — Read Online & Notes
- Chapter 3: अयोध्यासिंह उपाध्याय ‘हरिऔध’ – फूल और काँटा — Read Online & Notes
- Chapter 4: अनुपम मिश्र – पानी रे पानी — Read Online & Notes
- Chapter 5: स्वयं प्रकाश – नहीं होना बीमार — Read Online & Notes
- Chapter 6: गिरिधर कविराय – गिरिधर कविराय की कुंडलिया — Read Online & Notes
- Chapter 7: मुकुटधर पाण्डेय – वर्षा-बहार — Read Online & Notes
- Chapter 8: विद्यार्थियों द्वारा – बिरजू महाराज से साक्षात्कार — Read Online & Notes
- Chapter 9: आरसी प्रसाद सिंह – चिड़िया — Read Online & Notes
- Chapter 10: मीरा – मीरा के पद — Read Online & Notes