Get authentic, complete, and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit दशमः पाठः: अविश्वस्ते न विश्वसेत् (Avishvaste Na Vishvaset) Solutions from the prescribed DAV Board textbook सुरभि (Surbhi). All exercises including शुद्धम् / अशुद्धम्, रिक्तस्थानपूर्तिः, एकपदेन उत्तराणि, पूर्णवाक्येन उत्तराणि, प्रश्ननिर्माणम्, and व्याकरणम् are solved with clear Hindi explanation.
पाठ का सार (Chapter Summary)
यह पाठ पञ्चतन्त्र की सुप्रसिद्ध नीति कथा पर आधारित है। कथा का मुख्य उपदेश है— “अविश्वस्ते न विश्वसेत्” अर्थात् जो विश्वासपात्र नहीं है, उस पर कभी भी विश्वास नहीं करना चाहिए और विश्वासपात्र व्यक्ति पर भी अत्यधिक और अन्धा विश्वास नहीं करना चाहिए। इस कथा में एक धूर्त सियार (शृगाल) छल-कपट से मृग को फंसाने का प्रयास करता है, किन्तु कौआ (काकः) अपनी बुद्धिमानी और सतर्कता से अपने मित्र मृग के प्राणों की रक्षा करता है।
महत्वपूर्ण शब्दार्थाः (Vocabulary & Meanings)
| संस्कृत पदम् | हिन्दी अर्थ | English Meaning |
|---|---|---|
| अविश्वस्ते | अविश्वासपात्र पर | On the untrustworthy |
| विश्वसेत् | विश्वास करना चाहिए | Should trust |
| शृगालः | सियार (गीदड़) | Jackal |
| मृगः | हिरण | Deer |
| पाशेन | जाल से / फंदे से | By the snare / net |
| कपटम् | छल / धोखा | Deceit / trickery |
अभ्यासः (Textbook Exercises)
1. पाठं पठित्वा वदन्तु लिखन्तु च ‘शुद्धम्’ अथवा ‘अशुद्धम्’-
| कथनम् | उत्तरम् |
|---|---|
| अविश्वस्ते जने विश्वासः न करणीयः। | शुद्धम् |
| शृगालः मृगस्य सच्चा मित्रः आसीत्। | अशुद्धम् |
| काकः मृगं सावधानम् अकरोत्। | शुद्धम् |
| मृगः क्षेत्रे पाशेन बद्धः अभवत्। | शुद्धम् |
| काकस्य बुद्ध्या मृगस्य प्राणाः रक्षिताः। | शुद्धम् |
2. मञ्जूषायाः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-
- अविश्वस्ते कदापि न विश्वसेत्।
- मृग-काकयोः गाढा मैत्री आसीत्।
- शृगालः मृगं लोभेन क्षेत्रम् अनयत्।
- मृगः व्याधस्य पाशे अबध्यत।
- काकस्य उपदेशेन मृगः मुक्तः अभवत्।
3. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) कयोः गाढा मैत्री आसीत्?
उत्तरम्: मृग-काकयोः
(ii) धूर्तः कः आसीत्?
उत्तरम्: शृगालः
(iii) मृगः कुत्र अबध्यत?
उत्तरम्: पाशे (जाले)
(iv) मृगं कः अरक्षत्?
उत्तरम्: काकः
(v) अस्मात् पाठात् कः नीतिपाठः लभ्यते?
उत्तरम्: अविश्वस्ते न विश्वसेत्
4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) शृगालः मृगं कुत्र अनयत् किमर्थं च?
उत्तरम्: शृगालः कपटेन मृगं शस्यपूर्णं क्षेत्रम् अनयत् येन कृषकः तं बन्धीकुर्यात् सः च तस्य मांसं खादेत्।
(ii) पाशबद्धं मृगं दृष्ट्वा काकः किम् अकथयत्?
उत्तरम्: पाशबद्धं मृगं दृष्ट्वा काकः अकथयत् यत्— ‘त्वं मृतवत् आत्मानं दर्शय, यदा कृषकः पाशं मोचयिष्यति मम शब्देन सह द्रुतं पलायिष्यसि।’
(iii) पाठस्य नीतिसन्देशः कः अस्ति?
उत्तरम्: पाठस्य नीतिसन्देशः अस्ति यत् दुर्जनेषु तथा चाटुकारेषु जनेषु कदापि सहसा विश्वासः न कर्तव्यः।
5. स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु-
अविश्वस्ते न विश्वसेत्।
प्रश्नः: कस्मिन् न विश्वसेत्?
मृगः पाशे अबध्यत।
प्रश्नः: मृगः कस्मिन् (कुत्र) अबध्यत?
काकः मृगस्य मित्रम् आसीत्।
प्रश्नः: कः मृगस्य मित्रम् आसीत्?
शृगालः धूर्तः आसीत्।
प्रश्नः: शृगालः कीदृशः आसीत्?
DAV Class 8 Sanskrit (सुरभि) All Chapters Directory
Explore all 13 chapters of DAV Class 8 Sanskrit: