Get authentic, complete, and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit पाठ ५/६: दिव्या गीर्वाणभारती (Divya Geervanbharatee) Solutions from the prescribed DAV Board textbook सुरभि (Surbhi). All exercises including शुद्धम् / अशुद्धम्, रिक्तस्थानपूर्तिः, एकपदेन उत्तराणि, पूर्णवाक्येन उत्तराणि, प्रश्ननिर्माणम्, and व्याकरणम् are solved with clear Hindi explanation.
पाठ का सार (Chapter Summary)
इस पाठ में संस्कृत भाषा की महिमा, प्राचीनता तथा वैज्ञानिकता पर कक्षा के छात्रों और अध्यापिका के मध्य ज्ञानवर्धक वार्तालाप है। संस्कृत को ‘गीर्वाणभारती’ अर्थात् देववाणी कहा जाता है। विश्व के प्राचीनतम ग्रन्थ चार वेद (ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद), उपनिषद, पुराण, रामायण, महाभारत तथा महाकवि कालिदास के विश्वप्रसिद्ध नाटक संस्कृत में ही विरचित हैं। व्याकरण की दृष्टि से पाणिनी की अष्टाध्यायी अनुपम है। आज संगणक (कम्प्यूटर) के लिए भी संस्कृत को सर्वाधिक उपयुक्त भाषा माना गया है।
महत्वपूर्ण शब्दार्थाः (Vocabulary & Meanings)
| संस्कृत पदम् | हिन्दी अर्थ | English Meaning |
|---|---|---|
| गीर्वाणभारती | देवताओं की वाणी / संस्कृत | Language of the gods (Sanskrit) |
| प्राचीनतमा | सबसे पुरानी | Most ancient |
| समृद्धम् | सम्पन्न / विपुल | Rich / abundant |
| संगणकम् | कम्प्यूटर | Computer |
| व्याकरणम् | भाषा का नियमशास्त्र | Grammar |
| अनुपमम् | जिसकी कोई तुलना न हो | Incomparable / unique |
अभ्यासः (Textbook Exercises)
1. पाठं पठित्वा वदन्तु लिखन्तु च ‘शुद्धम्’ अथवा ‘अशुद्धम्’-
| कथनम् | उत्तरम् |
|---|---|
| संस्कृतभाषा विश्वस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति। | शुद्धम् |
| वेदाः केवलं द्वौ स्तः। | अशुद्धम् |
| रामायणं महर्षिणा वाल्मीकिना रचितम्। | शुद्धम् |
| संगणकाय संस्कृतभाषा अनुचितम् अस्ति। | अशुद्धम् |
| अष्टाध्यायी पाणिनेः व्याकरणग्रन्थः अस्ति। | शुद्धम् |
2. मञ्जूषायाः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-
- संस्कृतभाषा गीर्वाणभारती अपि कथ्यते।
- वेदाः चत्वारः सन्ति।
- महाभारतस्य रचयिता महर्षिः वेदव्यासः अस्ति।
- अभिज्ञानशाकुन्तलम् महाकवेः कालिदासस्य प्रसिद्धं नाटकम् अस्ति।
- संस्कृतं पठित्वा वयं स्वसंस्कृतिं जानीमः।
3. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) कस्याः भाषायाः साहित्यं विशालम् अस्ति?
उत्तरम्: संस्कृतभाषायाः
(ii) कति वेदाः सन्ति?
उत्तरम्: चत्वारः
(iii) रामायणस्य रचयिता कः?
उत्तरम्: वाल्मीकिः
(iv) पाणिनेः व्याकरणग्रन्थस्य नाम किम्?
उत्तरम्: अष्टाध्यायी
(v) का देववाणी कथ्यते?
उत्तरम्: गीर्वाणभारती (संस्कृतम्)
4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) संस्कृतभाषायाः कानि कानि नामानि सन्ति?
उत्तरम्: संस्कृतभाषायाः देववाणी, सुरभारती, गीर्वाणभारती, अमरभारती इत्यादीनि नामानि सन्ति।
(ii) चत्वारः वेदाः के के सन्ति?
उत्तरम्: ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः च एते चत्वारः वेदाः सन्ति।
(iii) कालिदासस्य प्रसिद्धानि नाटकानि कानि सन्ति?
उत्तरम्: अभिज्ञानशाकुन्तलम्, मालविकाग्निमित्रम्, विक्रमोर्वशीयम् च कालिदासस्य प्रसिद्धानि नाटकानि सन्ति।
(iv) संगणकविशेषज्ञाः संस्कृतविषये किं वदन्ति?
उत्तरम्: संगणकविशेषज्ञाः वदन्ति यत् संगणकस्य कृते संस्कृतभाषा एव सर्वोत्तमा सर्वाधिका वैज्ञानिकी च भाषा अस्ति।
5. स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु-
संस्कृतभाषा विश्वस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति।
प्रश्नः: संस्कृतभाषा कस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति?
वेदाः चत्वारः सन्ति।
प्रश्नः: वेदाः कति सन्ति?
वाल्मीकिः रामायणम् अरचयत्।
प्रश्नः: कः रामायणम् अरचयत्?
पाणिनिः अष्टाध्यायीम् अरचयत्।
प्रश्नः: पाणिनिः किम् (कां) अरचयत्?
DAV Class 8 Sanskrit (सुरभि) All Chapters Directory
Explore all 13 chapters of DAV Class 8 Sanskrit: