Get authentic, complete, and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit तृतीयः पाठः: अहं नदी अस्मि (Aham Nadi Asmi) Solutions from the prescribed DAV Board textbook सुरभि (Surbhi). All exercises including शुद्धम् / अशुद्धम्, रिक्तस्थानपूर्तिः, एकपदेन उत्तराणि, पूर्णवाक्येन उत्तराणि, प्रश्ननिर्माणम्, and व्याकरणम् are solved with clear Hindi explanation.
पाठ का सार (Chapter Summary)
इस पाठ में नदी अपनी आत्मकथा के माध्यम से मानव जीवन और प्रकृति में अपने महत्व को बताती है। नदी कहती है— ‘अहं नदी अस्मि (मैं नदी हूँ), अहं पृथिव्यां प्रवहन्ती सर्वेषां जीवनं सुखमयं करोमि।’ नदी पर्वतों से निकलकर मैदानों में बहती है, खेतों को सींचती है, वृक्षों, पशुओं और मनुष्यों को जीवनदायिनी जल प्रदान करती है। नदी का संदेश है कि निरंतर कर्म करते रहना ही जीवन का वास्तविक उद्देश्य है। अन्त में नदी मनुष्यों से प्रार्थना करती है कि वे उसमें कूड़ा-कचरा व रासायनिक अपशिष्ट डालकर उसे प्रदूषित न करें। ‘सर्वे भवन्तु सुखिनः’ ही उसका जीवन-लक्ष्य है।
महत्वपूर्ण शब्दार्थाः (Vocabulary & Meanings)
| संस्कृत पदम् | हिन्दी अर्थ | English Meaning |
|---|---|---|
| प्रवहन्ती | बहती हुई | Flowing |
| उद्गमस्थलम् | निकलने का स्थान | Source / Origin |
| सञ्चारिणी | गतिशील रहने वाली | Moving / Wandering |
| सिञ्चामि | सींचती हूँ | Irrigate / Water |
| विशालम् | बड़ा / विस्तृत | Vast / Huge |
| कलुषम् | गंदा / प्रदूषित | Polluted / Impure |
अभ्यासः (Textbook Exercises)
1. पाठं पठित्वा वदन्तु लिखन्तु च ‘शुद्धम्’ अथवा ‘अशुद्धम्’-
| कथनम् | उत्तरम् |
|---|---|
| नदी केवलं पर्वतेभ्यः एव निःसरति। | अशुद्धम् |
| नद्याः जलेन क्षेत्राणि सिञ्चन्ति। | शुद्धम् |
| नद्याः स्वरूपं सर्वत्र समानं भवति। | अशुद्धम् |
| नदी सागरं गन्तुम् इच्छति। | शुद्धम् |
| नदी जलं प्रदूषितं कर्तुं प्रेरयति। | अशुद्धम् |
| सर्वेषां कल्याणं नद्याः ध्येयम् अस्ति। | शुद्धम् |
2. मञ्जूषायाः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-
- अहं वसुन्धरायां प्रवहन्ती जनान् पालयसि।
- मम जलेन विश्वस्य कल्याणं भवति।
- नद्याः जलेन सर्वेषां जीवनम् सुखमयं भवति।
- अन्ततः मम मिलनं सागरेण सह भवति।
- अहं सर्वेभ्यः सुखम् वितरामि।
3. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) कस्याः जलेन वसुन्धरा शस्यश्यामला भवति?
उत्तरम्: नद्याः
(ii) नदी कुत्र प्रवहति?
उत्तरम्: वसुन्धरायाम् (धरायाम्)
(iii) नद्याः अन्तिमं लक्ष्यं किम् अस्ति?
उत्तरम्: सागरः (समुद्रः)
(iv) नदी केषां पोषणं करोति?
उत्तरम्: सर्वेषाम् (संसारस्य)
(v) नद्याः स्वरूपं पर्वतेभ्यः कीदृशं भवति?
उत्तरम्: क्षीणम् (लघु)
4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) नदी मानवजातिं किं सन्देशं ददाति?
उत्तरम्: नदी मानवजातिं सन्देशं ददाति यत् सर्वदा अग्रेसराः भवत, निरन्तरं कर्म कुरुत, स्वकर्तव्यपालने कदापि न विश्राम्यत च।
(ii) जनाः नद्याः जलेन किं कुर्वन्ति?
उत्तरम्: जनाः नद्याः जलेन क्षेत्राणि सिञ्चन्ति, पिपासाम् उपशमयन्ति, विद्युतम् उत्पादयन्ति तथा च दैनन्दिनकार्याणि साधयन्ति।
(iii) नदी किमर्थं दुःखिता भवति?
उत्तरम्: यदा जनाः नद्यां अपशिष्टपदार्थान्, रासायनिकविषद्रव्याणि, कचराम् च प्रक्षिप्य तस्याः पवित्रं जलं कलुषयन्ति, तदा नदी दुःखिता भवति।
5. स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु-
नदी वसुन्धरायाम् प्रवहति।
प्रश्नः: नदी कुत्र (कस्याम्) प्रवहति?
नद्याः जलेन क्षेत्राणि सिञ्च्यन्ते।
प्रश्नः: नद्याः जलेन कानि सिञ्च्यन्ते?
नदी सागरे विलीना भवति।
प्रश्नः: नदी कुत्र (कस्मिन्) विलीना भवति?
जनाः नद्याः जलं कलुषयन्ति।
प्रश्नः: के नद्याः जलं कलुषयन्ति?
DAV Class 8 Sanskrit (सुरभि) All Chapters Directory
Explore all 13 chapters of DAV Class 8 Sanskrit:
Okay