Get complete, authentic, and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit Chapter 9 Question Answer: क्रोधेन कार्यं न सिध्यति (Krodhena Karyam Na Sidhyati) from the prescribed DAV Board textbook सुरभिः (Surbhi). This comprehensive study guide includes कथा-सारः एवं हिन्दी-अनुवादः, अभ्यासः (1 to 7 सम्पूर्णाः प्रश्नाः), व्याकरणम् (तुमुन्, क्त्वा, ल्यप् प्रत्ययाः), and कथाक्रमसंयोजनम् strictly aligned with the DAV CAE syllabus.
पाठस्य सारः एवं हिन्दी-अनुवादः (Story Summary & Hindi Meaning)
कथा-सारः:
एकदा एकः क्षुधितः शृगालः आहारं प्राप्तुं वने इतस्ततः भ्रमति स्म, किन्तु सः भोजनं न अलभत। ततः सः एकस्मिन् स्थले एकं चरणम् उपरि कृत्वा, सूर्यम् प्रति उद्घाटितेन मुखेन तपस्वी इव स्थितः अभवत्। मूषकाणां समूहः तं दृष्ट्वा चकितः अभवत्। मूषकाः तस्य समीपं गत्वा तमपृच्छन् – “भवान् किम् करोति?” शृगालः धूर्ततया अवदत् – “अहं तपस्वी अस्मि। अहं केवलं वायुं भक्षयामि, सूर्यस्य उपासनां च करोमि।” मूषकाः तं सच्चा तपस्वी मत्वा प्रतिदिनं तस्य सेवां कर्तुं तत्र आगच्छन्ति स्म। धूर्तः शृगालः प्रतिदिनं पश्चात् स्थितम् एकं मूषकं चुपचाप खादति स्म। शनैः शनैः मूषकाणां संख्या न्यूना अभवत्। बुद्धिमान् मूषकराजः शृगालस्य कपटं ज्ञातवान्। अन्ततः सर्वे मूषकाः मिलित्वा तस्योपरि आक्रमणं कृत्वा तस्य विनाशम् अकुर्वन्। अतः सत्यमुक्तम् – क्रोधेन कपटेन च कार्यं न सिध्यति।
1. एतानि वाक्यानि ‘शुद्धानि’ ‘अशुद्धानि’ वा वदन्तु लिखन्तु च
| वाक्यम् | उत्तरम् |
|---|---|
| (i) शृगालः मूषकसमूहं दृष्ट्वा दूरं गच्छति। | अशुद्धम् |
| (ii) शृगालः सूर्यं प्रति उद्घाटितेन मुखेन तिष्ठति। | शुद्धम् |
| (iii) मूषकाः शृगालं दृष्ट्वा चकिताः भवन्ति। | शुद्धम् |
| (iv) मूषकाः सूर्यं पूजयितुम् तत्र आगच्छन्ति स्म। | अशुद्धम् |
| (v) विडालः प्रतिदिनं मूषकं खादति। | अशुद्धम् |
| (vi) सर्वे मूषकाः शृगालस्य नाशम् अकुर्वन्। | शुद्धम् |
2. मञ्जूषायां प्रदत्तपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु
मञ्जूषा: [ प्राप्तुम्, खादितुम्, भक्षयितुम्, पूजयितुम्, सेवितुम् ]
- शृगालः भोजनं प्राप्तुम् भ्रमति स्म।
- सः मूषकान् खादितुम् बिलस्य समीपम् आगच्छत्।
- वायुं भक्षयितुम् तस्य मुखम् उद्घाटितम् आसीत्।
- सूर्यं पूजयितुम् तस्य मुखं सूर्यं प्रति आसीत्।
- मूषकाः शृगालं सेवितुम् तत्र आगच्छन्ति स्म।
3. मञ्जूषायाः उचितं पर्यायपदं चित्वा लिखन्तु
| शब्दः | उचितं पर्यायपदम् |
|---|---|
| (i) नत्वा | प्रणम्य |
| (ii) मूषकसमूहम् | मूषकवृन्दम् |
| (iii) चकिताः | विस्मिताः |
| (iv) पृथिवी | धरा |
| (v) दृष्ट्वा | अवलोक्य |
4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च
(i) शृगालः भोजनं प्राप्तुं कुत्र भ्रमति स्म?
उत्तरम्: वने
(ii) कः सूर्यं प्रति उद्घाटितेन मुखेन तिष्ठति स्म?
उत्तरम्: शृगालः
(iii) मूषकाः कं तपस्वी अमन्यन्त?
उत्तरम्: शृगालम्
(iv) शृगालः प्रतिदिनं कम् अखादत्?
उत्तरम्: मूषकम्
(v) के मिलित्वा शृगालस्य नाशम् अकुर्वन्?
उत्तरम्: मूषकाः
5. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च
(i) शृगालः मूषकसमूहं दृष्ट्वा किम् अचिन्तयत्?
उत्तरम्: शृगालः मूषकसमूहं दृष्ट्वा अचिन्तयत् यत् ‘यदि एतान् मूषकान् खादामि तर्हि मम क्षुधा शाम्यति।’
(ii) मूषकाः शृगालस्य किं रूपं दृष्ट्वा चकिताः अभवन्?
उत्तरम्: मूषकाः शृगालम् एकपादेन स्थितं सूर्यं प्रति च उद्घाटितेन मुखेन दृष्ट्वा चकिताः अभवन्।
(iii) शृगालः मूषकान् किम् अकथयत्?
उत्तरम्: शृगालः मूषकान् अकथयत् यत् ‘अहं तपस्वी अस्मि, अहं केवलं वायुं भक्षयामि, सूर्यस्य च उपासनां करोमि।’
(iv) मूषकराजः किमर्थं चिन्तितः अभवत्?
उत्तरम्: प्रतिदिनं मूषकानां संख्या न्यूना भवति स्म, अतः मूषकराजः चिन्तितः अभवत्।
(v) मूषकाः कथं शृगालस्य कपटम् अजानन्?
उत्तरम्: मूषकराजः शृगालस्य मुखे रक्तबिन्दून् दृष्ट्वा तस्य कपटम् अजानत्।
6. स्थूलपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु
(i) शृगालः वने भ्रमति स्म।
उत्तरम्: शृगालः कुत्र भ्रमति स्म?
(ii) मूषकाः शृगालं नमन्ति स्म।
उत्तरम्: के शृगालं नमन्ति स्म?
(iii) सः सूर्यम् प्रति मुखम् उद्घाटयति।
उत्तरम्: सः कम् प्रति मुखम् उद्घाटयति?
(iv) शृगालः कपटपूर्वकम् मूषकान् खादति स्म।
उत्तरम्: शृगालः कथम् मूषकान् खादति स्म?
(v) मूषकराजः रहस्यं ज्ञातवान्।
उत्तरम्: कः रहस्यं ज्ञातवान्?
7. कथाक्रमानुसारं वाक्यानि पुनः लिखन्तु (कथाक्रमसंयोजनम्)
- एकः क्षुधितः शृगालः वने भ्रमति स्म।
- सः एकस्मिन् स्थले तपस्वी इव अतिष्ठत्।
- मूषकाः तं दृष्ट्वा चकिताः अभवन्।
- मूषकाः प्रतिदिनं तस्य सेवां कर्तुम् आगच्छन्ति स्म।
- शृगालः प्रतिदिनं पृष्ठतः एकं मूषकं खादति स्म।
- मूषकराजः शृगालस्य कपटं ज्ञातवान्।
- सर्वे मूषकाः मिलित्वा शृगालस्य नाशम् अकुर्वन्।
DAV Class 8 Sanskrit Chapter Directory
Explore all 13 chapters of DAV Class 8 Sanskrit (सुरभिः):