DAV Class 8 Sanskrit Chapter 12 हित॑ मनोहारि च दुर्लभ वचः Solutions

Get complete and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit द्वादशः पाठः: हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः (Hitam Manohari Cha Durlabham Vachah) Solutions from the prescribed DAV Board textbook सुरभि (Surbhi). All exercises including शुद्धम् / अशुद्धम्, रिक्तस्थानपूर्तिः, एकपदेन उत्तराणि, पूर्णवाक्येन उत्तराणि, प्रश्ननिर्माणम्, and व्याकरणम् are solved with clear Hindi explanation.

Share with classmates & study groups
✦ DAV CLASS 8 · ANNUAL EXAM REVISION

Revise SST and Science fast: handwritten-style chapter notes

📖 Every chapter in short, neat pages🧠 Diagrams, tables, points to remember⚡ PDF on your email at once

SST notes: all 22 chapters in one PDF, ₹49
SST notes coverSST notes sample page 1SST notes sample page 2SST notes sample page 3

Science notes: all 20 chapters in one PDF, ₹49
Science notes coverScience notes sample page 1Science notes sample page 2Science notes sample page 3

Or any single SST or Science chapter for ₹11 in the DAV Store →

Any problem or question about the notes or your payment? Email [email protected]

पाठ का सार (Chapter Summary)

यह पाठ महाकवि भारवि के अमर महाकाव्य ‘किरातार्जुनीयम्’ की अमर सूक्ति “हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः” पर केन्द्रित है। इसका तात्पर्य है कि जो वचन हितकारी (कल्याणकारी) भी हों और सुनने में मन को प्रिय (मनोहर) भी लगें, ऐसे वचन संसार में अत्यन्त दुर्लभ होते हैं। सच्चे हितैषी और निष्कपट मित्र वही होते हैं जो परिणाम में कल्याणकारी कटु सत्य भी उचित रूप से कहने का साहस रखते हैं। राजा अथवा स्वामी को भी ऐसे निष्कपट वचनों को ध्यानपूर्वक सुनना चाहिए।

महत्वपूर्ण शब्दार्थाः (Vocabulary & Meanings)

संस्कृत पदम्हिन्दी अर्थEnglish Meaning
हितम्कल्याणकारी / भलाई करने वालाBeneficial / wholesome
मनोहारिमन को अच्छा लगने वालाPleasing / charming
दुर्लभम्कठिनाई से मिलने वालाRare / hard to find
वचःवाणी / वचनWords / speech
प्रभवःस्वामी / राजाRuler / master
हितैषिणःभलाई चाहने वालेWell-wishers

अभ्यासः (Textbook Exercises)

1. पाठं पठित्वा वदन्तु लिखन्तु च ‘शुद्धम्’ अथवा ‘अशुद्धम्’-

कथनम्उत्तरम्
हितं मनोहारि च वचः दुर्लभं भवति।शुद्धम्
सच्चा मित्रः सर्वदा केवलं प्रियम् असत्यं वदति।अशुद्धम्
हितकरं वचनं कदाचित् कटु अपि भवति।शुद्धम्
भारविः किरातार्जुनीयस्य रचयिता अस्ति।शुद्धम्
हितैषी जनः स्वामिनं न वञ्चयति।शुद्धम्

2. मञ्जूषायाः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-

  1. हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः।
  2. सच्चा मित्रः हितैषी भवति।
  3. औषधं कटु अपि रोगनिवारकं भवति।
  4. हितोपदेशः सर्वदा कल्याणाय भवति।
  5. भारवेः अर्थगौरवम् प्रसिद्धम् अस्ति।

3. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च-

(i) कीदृशं वचः दुर्लभं भवति?
उत्तरम्: हितं मनोहारि च

(ii) किरातार्जुनीयस्य रचयिता कः?
उत्तरम्: महाकविः भारविः

(iii) हितकरं वचनं कीदृशम् इव भवति?
उत्तरम्: औषधम् इव

(iv) सच्चा मित्रः किं न करोति?
उत्तरम्: प्रवञ्चनाम् (छलम्)

(v) कस्य अर्थगौरवं प्रसिद्धम्?
उत्तरम्: भारवेः

4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च-

(i) ‘हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः’ अस्याः सूक्तेः कः भावार्थः?
उत्तरम्: अस्याः सूक्तेः भावार्थः अस्ति यत् या वाणी कल्याणकारिणी अपि स्यात् कर्णप्रिया च स्यात्, एतादृशाः वचनाः जगति अतीव कठिनाई लभ्यन्ते।

(ii) हितैषिणः जनाः स्वामिनं प्रति कीदृशं व्यवहारं कुर्वन्ति?
उत्तरम्: हितैषिणः जनाः मिथ्याप्रशंसां विहाय स्वामिनः हिताय यथार्थं सत्यं च वचनं निसङ्कोचं निवेदयन्ति।

(iii) कटु सत्यं किमर्थं श्रोतव्यम्?
उत्तरम्: यतोहि कटु सत्यं परिणामे अमृतोपमं हितकरं च भवति, अतः तद् अवहितमनसा श्रोतव्यम्।

5. स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु-

हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः।
प्रश्नः: हितं मनोहारि च कीदृशं वचः?

भारविः किरातार्जुनीयम् अरचयत्।
प्रश्नः: कः किरातार्जुनीयम् अरचयत्?

हितैषी जनः स्वामिनम् न वञ्चयति।
प्रश्नः: हितैषी जनः कम् न वञ्चयति?

सत्यं वचनं कल्याणाय भवति।
प्रश्नः: सत्यं वचनं कस्मै भवति?

DAV Class 8 Sanskrit (सुरभि) All Chapters Directory

Share with classmates & study groups

1 thought on “DAV Class 8 Sanskrit Chapter 12 हित॑ मनोहारि च दुर्लभ वचः Solutions”

Leave a Comment

Have a doubt in this chapter, or found a mistake? Write it here and our team will reply.

Link copied to clipboard!
Share with Classmates
WhatsApp

📑 Chapter Navigation Directory

Add as a preferred source on Google
See ncertbookspdf.com first in Google Search