Get authentic, complete, and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit एकादशः पाठः: गुणाः पूजास्थानम् (Gunaah Poojasthanam) Solutions from the prescribed DAV Board textbook सुरभि (Surbhi). All exercises including शुद्धम् / अशुद्धम्, रिक्तस्थानपूर्तिः, एकपदेन उत्तराणि, पूर्णवाक्येन उत्तराणि, प्रश्ननिर्माणम्, and व्याकरणम् are solved with clear Hindi explanation.
पाठ का सार (Chapter Summary)
यह प्रेरक पाठ महाकवि भवभूति के प्रसिद्ध नाटक ‘उत्तररामचरितम्’ के आदर्श वाक्य “गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः” पर आधारित है। इसका अर्थ है कि गुणवान व्यक्तियों में केवल उनके सद्गुण ही सम्मान और पूजा के पात्र होते हैं, उसमें स्त्री-पुरुष का भेद अथवा आयु की वरिष्ठता मुख्य नहीं होती। चाहे कोई बालक हो या वृद्ध, यदि उसमें ज्ञान, शील और श्रेष्ठ गुण विद्यमान हैं, तो वह सम्पूर्ण समाज में आदरणीय होता है।
महत्वपूर्ण शब्दार्थाः (Vocabulary & Meanings)
| संस्कृत पदम् | हिन्दी अर्थ | English Meaning |
|---|---|---|
| गुणाः | सद्गुण / योग्यता | Virtues / good qualities |
| पूजास्थानम् | आदर / सम्मान का पात्र | Worthy of worship / respect |
| गुणिषु | गुणवान व्यक्तियों में | Among virtuous persons |
| वयः | आयु / उम्र | Age |
| लिङ्गम् | स्त्री-पुरुष भेद | Gender |
| पूज्यन्ते | पूजे जाते हैं / आदर पाते हैं | Are respected / revered |
अभ्यासः (Textbook Exercises)
1. पाठं पठित्वा वदन्तु लिखन्तु च ‘शुद्धम्’ अथवा ‘अशुद्धम्’-
| कथनम् | उत्तरम् |
|---|---|
| समाजे गुणाः एव पूज्यन्ते। | शुद्धम् |
| केवलं वृद्धाः एव पूज्याः भवन्ति गुणहीनाः अपि। | अशुद्धम् |
| गुणिषु लिङ्गस्य वयसः च भेदः न भवति। | शुद्धम् |
| विद्वान् सर्वत्र पूज्यते। | शुद्धम् |
| गुणहीनः जनः आदरं प्राप्नोति। | अशुद्धम् |
2. मञ्जूषायाः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-
- गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः।
- विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।
- सद्गुणाः मानवानां वास्तविकम् आभूषणम् सन्ति।
- वयसा नहि गुणेन एव जनः महान् भवति।
- सदा सत्सङ्गत्या गुणाः वर्धन्ते।
3. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) गुणिषु किं पूजास्थानं भवति?
उत्तरम्: गुणाः
(ii) कः सर्वत्र पूज्यते?
उत्तरम्: विद्वान् (गुणी)
(iii) कस्य भेदेन पूजा न भवति?
उत्तरम्: लिङ्गस्य वयसः च
(iv) मानवानां श्रेष्ठम् आभूषणं किम्?
उत्तरम्: सद्गुणाः
(v) श्लोकस्य रचयिता कः?
उत्तरम्: महाकविः भवभूतिः
4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) ‘गुणाः पूजास्थानं गुणिषु’ अस्य सूक्तेः कः अर्थः?
उत्तरम्: अस्याः सूक्तेः अर्थः अस्ति यत् गुणवान् जनेषु गुणाः एव आदरयोग्याः भवन्ति, न तु तेषां स्त्री-पुरुष-भेदः अथवा आयुः।
(ii) अल्पवयस्कः अपि जनः कदा सम्मानं प्राप्नोति?
उत्तरम्: यदा अल्पवयस्कः बालकोऽपि ज्ञानेन, सदाचारेण, सद्गुणैः च सम्पन्नः भवति, तदा सः समाजे श्रेष्ठं सम्मानं प्राप्नोति।
(iii) अस्माभिः स्वजीवने किं करणीयम्?
उत्तरम्: अस्माभिः सर्वदा सद्गुणानाम् अर्जनं करणीयम्, गुणवतां जनानां च आदरः करणीयः।
5. स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु-
गुणाः पूजास्थानं भवन्ति।
प्रश्नः: के पूजास्थानं भवन्ति?
विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।
प्रश्नः: विद्वान् कुत्र पूज्यते?
गुणिषु वयः प्रधानं न भवति।
प्रश्नः: गुणिषु किम् प्रधानं न भवति?
सद्गुणाः मानवानाम् आभूषणम्।
प्रश्नः: सद्गुणाः केषाम् आभूषणम्?
DAV Class 8 Sanskrit (सुरभि) All Chapters Directory
Explore all 13 chapters of DAV Class 8 Sanskrit: