Get authentic, complete, and step-by-step DAV Class 8 Sanskrit अष्टमः पाठः: सफलं तस्य जीवितम् (Safalam Tasya Jeevitam) Solutions from the prescribed DAV Board textbook सुरभि (Surbhi). All exercises including शुद्धम् / अशुद्धम्, रिक्तस्थानपूर्तिः, एकपदेन उत्तराणि, पूर्णवाक्येन उत्तराणि, प्रश्ननिर्माणम्, and व्याकरणम् are solved with clear Hindi explanation.
पाठ का सार (Chapter Summary)
इस पाठ में परोपकार, सत्कर्म और सदाचार के महत्व को प्रतिपादित किया गया है। जिस मनुष्य का जीवन दूसरों के कल्याण, दीन-दुखियों की सेवा तथा समाज की भलाई में व्यतीत होता है, उसी का जन्म सार्थक और सफल माना गया है। जैसे वृक्ष स्वयं धूप सहकर दूसरों को छाया और मीठे फल देते हैं, नदियाँ स्वयं जल न पीकर दूसरों की प्यास बुझाती हैं, वैसे ही सज्जन पुरुष भी परोपकार के लिए ही अपना जीवन समर्पित करते हैं।
महत्वपूर्ण शब्दार्थाः (Vocabulary & Meanings)
| संस्कृत पदम् | हिन्दी अर्थ | English Meaning |
|---|---|---|
| सफलम् | सार्थक / फलप्रद | Fruitful / successful |
| परोपकाराय | दूसरों की भलाई के लिए | For the welfare of others |
| सज्जनाः | सद्गुणी पुरुष | Noble people / virtuous |
| विभूतिः | धन-सम्पदा / ऐश्वर्य | Wealth / prosperity |
| वारिवाहाः | बादल | Clouds / rain-bearers |
| क्षीयन्ते | नष्ट होते हैं / क्षीण होते हैं | Perish / diminish |
अभ्यासः (Textbook Exercises)
1. पाठं पठित्वा वदन्तु लिखन्तु च ‘शुद्धम्’ अथवा ‘अशुद्धम्’-
| कथनम् | उत्तरम् |
|---|---|
| परोपकारी जनस्य जीवनं सफलं भवति। | शुद्धम् |
| वृक्षाः स्वयम् एव फलानि खादन्ति। | अशुद्धम् |
| नद्यः परोपकाराय जलं वहन्ति। | शुद्धम् |
| सज्जनानां धनं परोपकाराय न भवति। | अशुद्धम् |
| सत्कर्मभिः एव मानवजीवनं सार्थकं भवति। | शुद्धम् |
2. मञ्जूषायाः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-
- परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः।
- परोपकाराय वहन्ति नद्यः।
- परोपकारार्थम् इदं शरीरम्।
- सतां विभूतयः परोपकाराय भवन्ति।
- यः परेषाम् उपकारं करोति, सफलं तस्य जीवितम्।
3. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) केषां जीवनं सफलं भवति?
उत्तरम्: परोपकारिणाम्
(ii) वृक्षाः किमर्थं फलन्ति?
उत्तरम्: परोपकाराय
(iii) नद्यः किमर्थं वहन्ति?
उत्तरम्: परोपकाराय
(iv) सतां विभूतयः किमर्थं भवन्ति?
उत्तरम्: परोपकाराय
(v) इदं शरीरं किमर्थम् अस्ति?
उत्तरम्: परोपकारार्थम्
4. एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन वदन्तु लिखन्तु च-
(i) कस्य जीवितं सफलं कथ्यते?
उत्तरम्: यः पुरुषः स्वजीवने परोपकारं करोति, दीनानां सेवां करोति च, तस्य जीवितं सफलं कथ्यते।
(ii) प्रकृतिः अस्मान् किं शिक्षयति?
उत्तरम्: प्रकृतिः अस्मान् शिक्षयति यत् वृक्षाः, नद्यः, मेघाः च यथा स्वार्थं विहाय परेषां कल्याणे संलग्नाः सन्ति, तथैव अस्माभिः अपि परोपकारः करणीयः।
(iii) सज्जनानां सम्पत्तिः कस्य कृते भवति?
उत्तरम्: सज्जनानां सम्पत्तिः सर्वदा दीनानां दुःखिनां च साहाय्यार्थं परोपकाराय एव भवति।
5. स्थूलपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु-
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः।
प्रश्नः: किमर्थं फलन्ति वृक्षाः?
नद्यः परोपकाराय वहन्ति।
प्रश्नः: नद्यः कस्मै वहन्ति?
सज्जनानां विभूतयः परोपकाराय भवन्ति।
प्रश्नः: केषाम् विभूतयः परोपकाराय भवन्ति?
सफलं तस्य जीवितम्।
प्रश्नः: सफलं कस्य जीवितम्?
DAV Class 8 Sanskrit (सुरभि) All Chapters Directory
Explore all 13 chapters of DAV Class 8 Sanskrit: